روش کار، در این تحقیق، به این صورت بوده که ابتدا واژه ها و عناوین اصلی تحقیق، یعنی عزّت و ذلّت از طریق معاجم استخراج و معانی و کاربرد آنها بررسی شده است سپس با مراجعه به تفاسیر قرآن و شرح های نهج البلاغه موضوعات مفصل تشریح شده است. عزّت در لغت به معنای ارجمندی، غلبه، سربلندی و نظیر آن می باشد و در واقع صفت خداوندی است که هیچ چیزی بر او غلبه نمی کند. ذلّت در مقابل عزّت و به معنای خواری، پستی، فرومایگی و نظیر آن می باشد و از صفات سلبیه خداوند می باشد. قرآن كريم، اسباب عزت و از سويي ديگر، اسباب ذلت را در بعضي از آيات خود متذكرشده كه از جمله اسباب عزت مي توان؛ ايمان و عمل صالح، صبر و استقامت، اخلاص، تواضع و فروتني، عبادت و اطاعت و صداقت را نام برد و از علل ذلت ، به فريب دنيا، غفلت از ذكر خداوند، گناه، تكبرو خودخواهي و تبعيت از هواي نفس اشاره نموده است. در نهج البلاغه نيز، مواردي همچون؛ جهاد، حب خدا و اولياء الهي ازجمله اسباب عزت، و دوستي دنيا ، تكبر و طمع به عنوان اسباب ذلت مطرح شده است. عزت و ذلت هر كدام آثار و نتايجي دارد كه مطابق قرآن و نهج البلاغه از بعضي آثارعزت عبارتند از : نورانيت، آرامش، اميدواري، آزادي، يقين و شجاعت، و از آثار ذلت مي توان به مسخ چهره، درس عبرت شدن، بي شرمي و افتخار به گناه، وابستگي و سستي اشاره كرد. در قرآن و نهج البلاغه مي توان گروهي رابه عنوان مصاديق عزت و گروهي ديگر را به عنوان مصاديق ذلت معرفي نمود كه در اين راستا، ذات پاك خداوندي، پيامبر اكرم(ص)، ائمه و اهل بيت(ع) و مؤمنين بعنوان مصاديق عزت و از سوي ديگر، كفار، منافقين، شيطان و رويگردانندگان از جهاد در زمره ي مصاديق ذلت به شمار مي روند.